ιστορία+του+αλκοόλ

=media type="custom" key="15536416" = = = = = = = =HACUNA MATATA: Κύριλλος Παντελίδης, Μάριος Τσίπης, Άρης Ζουλέκου, Χαράλαμπος Παπαδόπουλος = = = =Η ιστορία του αλκοόλ =

Ο όρος αλκοόλ προέρχεται από την αραβική λέξη "al kohl". Το αλκοόλ που βρίσκεται στα αλκοολούχα ποτά ονομάζεται αιθυλική αλκοόλη ή αιθανόλη και έχει το χημικό τύπο C2 H5 OH. Ο άνθρακας, το υδρογόνο και το οξυγόνο αποτελούν τα μόνα στοιχεία της αιθυλικής αλκοόλης. Αυτή είναι το μόνο είδος αλκοόλης που είναι ασφαλές για ανθρώπινη κατανάλωση, ταξινομείται φαρμακολογικά, ως γενικό καταστατικό και μπορεί να προκαλέσει καταστολή του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Δεν έχει εξακριβωθεί πότε αρχίζει στην ανθρώπινη ιστορία, η χρήση του αλκοόλ , ούτε η εμφάνιση του μπορεί να συσχετισθεί με την ύπαρξη ορισμένων ιστορικών και κοινωνικών συνθηκών.

Η παραγωγή και πώληση οινοπνευματωδών ποτών είναι διαδικασίες ρυθμισμένες με νόμους από τους πρώτους κιόλας πολιτισμούς.

Ο κώδικας του Χαμουραμπί περιείχε διατάξεις που ρύθμιζαν το κανονισμό λειτουργίας των "οίκων οινοποσίας".

Οι Σουμέριοι και οι Αιγύπτιοι ιατροί χρησιμοποιούσαν την μπύρα και τα κρασί σαν συστατικό στοιχείο των ιατρικών συνταγών.  Το νερό, που στους πρώτους γεωργικούς πολιτισμούς ήταν από τα πολυτιμότερα αγαθά, το χρησιμοποιούσαν αρχικά και για να κάνουν σπονδές στις διάφορες λατρευτικές τελετουργίες. Αργότερα όμως αντικαταστάθηκε από τα γάλα, το μέλι και το κρασί ή τη μπύρα.

Η εισαγωγή των οινοπνευματωδών ποτών στο τυπικό πολλών θρησκειών συνδέεται με την ιδιότητα τους να φέρνουν τους ιερείς σε μια επιθυμητή κατάσταση έκστασης.  Η ιδιότητα αυτή θεωρούνταν αποτέλεσμα της παρουσίας υπερφυσικών πνευμάτων και θεών. Το κόκκινο κρασί, στα πλαίσια των θρησκευτικών του χρήσεων, ταυτίστηκε από την αρχή με το σύμβολο του αίματος της ζωής και με αυτή την πνευματική σημασία πέρασε ως συστατικό στοιχείο στο χριστιανικό μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας.

Οι μύθοι και οι μαρτυρίες που σώζονται από τον αρχαιοελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό αποκαλύπτουν την κοινή σχεδόν πανομοιότητα. Έλληνες φιλόσοφοι ανέφεραν μια χονδροειδή μέθοδο απόσταξης. Ο Διόνυσος ήταν θεός του κρασιού, γιος του Δία και της Σέμελης. Οι περιπέτειες του είναι πολλές. Έτσι σ΄ ένα μεγάλο του ταξίδι ως την Ινδία που συνοδεύονταν από σάτυρους, άντρες και γυναίκες και κρατούσαν κληματόβεργες χορεύοντας και τραγουδώντας, δίδασκε στους ανθρώπους, που συναντούσε και τον αγαπούσαν πως να καλλιεργούν το αμπέλι και να φτιάχνουν κρασί.

Στην αρχαία Ελλάδα ευδοκιμούσε το σιτάρι, το αμπέλι, η ελιά. Όσοι δεν έτρωγαν ψωμί και δεν έπιναν κρασί, θεωρούνταν βάρβαροι. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Ο κύκλωπας Πολύφημος, όντας άγριος, αγνοούσε το κρασί και τρεφόταν μόνο με κρέας και γαλακτοκομικά. Οι πολιτισμένοι έπιναν κρασί, όχι όμως άκρατο. Ο Ησίοδος και ο Πλούταρχος, θεωρούσαν ιδανική την αναλογία νερού και κρασιού 3 προς 1. Ποτά με υψηλή συγκέντρωση οινοπνεύματος παρήχθησαν για πρώτη φορά με τη χρήση της απόσταξης από τους Αλχημιστές.

<span style="background-color: #eca9e1; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Ως ποτό η μπύρα ήταν γνωστή από τους προϊστορικούς ακόμα χρόνους. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Παρασκευάζονταν από αλεύρι ή σπόρους δημητριακών, στην Ασσυρία, τη Βαβυλωνία και την Αίγυπτο [5.000 - 2.500 π.Χ.]. Στην Αίγυπτο η βιομηχανία της προστατευόταν από τους ίδιους τους Φαραώ. Οι Κινέζοι απέσταξαν ένα ποτό από μπύρα ρυζιού γύρω στα 800 π.Χ. ενώ το αράκ αποσταζόταν στις Ανατολικές Ινδίες από καλαμοσάκχαρο και ρύζι. Οι Άραβες ανέπτυξαν μια μέθοδο απόσταξης για την παραγωγή ποτού από κρασί.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Όμως, <span style="background-color: #eca9e1; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">το οινόπνευμα <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> (αιθυλική αλκοόλη ή αιθανόλη), <span style="background-color: #eca9e1; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">αν και είναι το παλαιότερο και πιο διαδεδομένο νόμιμο ναρκωτικό, σε μεγάλες ποσότητες αποτελεί σοβαρό παράγοντα κινδύνου, που σχετίζεται με πολλές παθολογικές καταστάσεις <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> (σωματικές και ψυχικές) <span style="background-color: #eca9e1; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">και με σοβαρά κοινωνικά προβλήματα. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Η νομιμότητα, βέβαια, του οινοπνεύματος δεν είναι δεδομένη.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Στο <span style="background-color: #eca9e1; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Συμπόσιο του Πλάτωνα <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> περιγράφονται αναλυτικά οι διαδικασίες της σωστής οινοποσίας, αλλά δεν απουσιάζουν και οι αναφορές στις δυσμενείς της συνέπειες, όπως πονοκεφάλους, κ.ά.. Επίσης, η Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται στις απολαύσεις από τη μετριοπαθή κατανάλωση οινοπνεύματος, αλλά και στις δυσάρεστες επιπτώσεις της μέθης.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Ο <span style="background-color: #eca9e1; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Ξενοφών <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">στην "Κύρου Ανάβαση" γράφει ότι, επιστρέφοντας με τους μύριους από την Περσία, είδε στην Αρμενία να πίνουν ποτό από κριθάρι. Οι Σκύθες, οι Θράκες, οι Κέλτες κ.α. έπιναν μπύρα από εκείνα τα χρόνια. Οι λαοί της Β.Ευρώπης έμαθαν την τέχνη της ζυθοποιίας από τους Ρωμαίους. Η παρασκευή ποτών με απόσταξη ήταν γνωστή στη Βρετανία πριν από την ρωμαϊκή κατάκτηση. Παρόμοια ποτά κατασκευάζονταν στην Ισπανία, Γαλλία και την υπόλοιπη Δ.Ευρώπη , κυρίως μετά τον 8ο αιώνα όπου ήλθαν σε επαφή με τους Άραβες.

<span style="background-color: #eca9e1; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Κατά το μεσαίωνα ιδρύθηκαν πολλές βιοτεχνίες μπύρας στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στη Γερμανία, που με τον καιρό εξελίχτηκαν στις σύγχρονες τεράστιες βιομηχανίες με πλατιά κατανάλωση που πολλές φορές επιβάλλονταν κυβερνητικός έλεγχος. Στην Ελλάδα το πρώτο βιοτεχνικό εργαστήριο μπύρας ιδρύθηκε το 1864 στην Αθήνα από Ι.Φιξ Αργότερα ιδρύθηκαν και άλλα.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Ιστορική αναδρομή για τη χρήση του αλκοόλ

<span style="background-color: #00ffff; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Δεν είναι γνωστό πότε και πού βγήκε για πρώτη φορά από το αγριάμπελο, μετά από στύψιμο, ο πρώτος μούστος και ποιος ήταν εκείνος που είχε την ευτυχία μετά από - ασφαλώς τυχαία – ζύμωση του πρώτου αυτού μούστου να γευτεί την ηδονή του πρώτου κρασιού… <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Στην εκτενή σχετικά με τον οίνο βιβλιογραφία, η επικρατέστερη θεωρία, η επικαλούμενη «οδοιπορικό», τοποθετεί σαν <span style="background-color: #00ffff; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">κοιτίδες της καλλιέργειας του οίνου τις χώρες που βρίσκονται νότια του Καύκασου, στην Εγγύς Ανατολή μέχρι το Νείλο. Μετά από αυτές τις χώρες εξαπλώθηκε η αμπελοκαλλιέργεια παντού. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Περίπου 8.000 χρόνια παλιά είναι μια πρέσσα κρασιού με σταφυλοπυρήνες που βρέθηκε σε μια προϊστορική κοινότητα δυτικά της Δαμασκού. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Ήδη 9.000 χρόνια πριν οι Σουμέριοι ήταν γνώστες παρασκευής μπύρας. Εξάλλου οι Βαβυλώνιοι είχαν πριν από 6.000 χρόνια 20 είδη μπύρας στη διάθεσή τους. Αργότερα οι Σιμίτες και οι Αιγύπτιοι τελειοποίησαν την τέχνη της απόσταξης. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Το πότε οι αρχαίοι Βαυαροί (Bajuwaren) ανακάλυψαν την τέχνη της μπύρας, θα μείνει πιθανόν κρυμμένο στα σκοτάδια της ιστορίας. Ένα είναι σίγουρο: οι αρχαίοι Βαυαροί είχαν την μπύρα σαν κύριο ποτό τους, όταν ήταν ακόμη στην περιοχή της Βοημίας. Σαν ποτό του Βαυαρικού λαού έγινε όμως η μπύρα μετά τον 30ετή πόλεμο, όταν πολλές αμπελοκαλλιέργειες καταστράφηκαν στη διάρκεια του πολέμου. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Από προγενέστερους χρόνους είναι λίγα γνωστά για την ύπαρξη εξαρτημένων ασθενών. <span style="background-color: #00ffff; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Σαν ιδρυτής της οινοκαλλιέργειας στο δυτικό πολιτισμό αναγνωρίζεται η αρχαία Ελλάδα. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Στην αρχαία Ελλάδα χαρακτηρίστηκε ο οίνος σαν «Ολύμπιο θείον», σαν μέσο μυσταγωγίας – επικοινωνίας για το «ένθεν και ένδεν», δηλαδή του εδώ και του άλλου κόσμου, μια πηγή σωματικής, πνευματικής, θρησκευτικής και καλλιτεχνικής δύναμης. <span style="background-color: #00ffff; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Στα διονυσιακά όργια γύρεψε ο άνθρωπος μέσα στην εκστατική μέθη την επικοινωνία με τους θεούς. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Αργότερα, με τον εκλεπτισμό του τρόπου ζωής, χάρη στους φιλοσόφους της Κλασικής Εποχής, χαλιναγωγήθηκαν τα όργια της οινοποσίας που υπήρξαν καθοριστικά για τη συμπεριφορά του Έλληνα. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Ήθη και έθιμα καθόριζαν τα σχετικά με την οινοποσία και διαφύλατταν από τον κίνδυνο της οργιακής οινοποσίας. Μέχρι σήμερα διασώζεται η έννοια του «άκρατου και εύκρατου οίνου», δηλαδή η ανάμειξη, το «νέρωμα» του κρασιού με ίση ποσότητα ή και περισσότερη ακόμη νερού. <span style="background-color: #00ffff; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Για τους αρχαίους Έλληνες χαρακτηριστικό πλαίσιο οινοποσίας ήταν το Συμπόσιο. Δηλαδή, μετά από ένα κοινό γεύμα, κατά το οποίο δεν έπινε κανείς κρασί, ακολουθούσε η οινοποσία. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Όταν τα καθοριστικά έθιμα της οινοποσίας είχαν αργότερα παρεκτραπεί, ο Πλάτωνας συνηγόρησε ώστε να απαγορεύεται η οινοποσία σε άτομα κάτω των 18 ετών και η μέθη σε άτομα μεταξύ 18 και 40 ετών. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Από τον ιστορικό Ηρόδοτο είναι γνωστό ότι η ελληνική ιατρική από τότε ήδη γνώριζε τη θεραπευτική αποτοξίνωση. Το φαινόμενο του αλκοολισμού από ιατρικής άποψης αναφέρεται από το Ρωμαίο διδάσκαλο Domitius Ulpianus (170 – 228 μ. Χ.), ο οποίος στα νομικά κείμενα αναφέρει τον αλκοολισμό μαζί με τους ψυχικά ασθενείς. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Ο «Δωδεκάλογος Νόμος» διέτασσε πως ένας τρελός αλκοολικός είναι ένας σπάταλος. Του απαγορευόταν η κατοχή περιουσιακών αγαθών και ετίθετο κάτω από την προστασία των συγγενών του. <span style="background-color: #00ffff; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Σε ορισμένες εποχές η κατάχρηση αλκοολούχων στους διάφορους λαούς έλαβε μεγάλες διαστάσεις. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Π.χ. βόρεια των Άλπεων υπήρξε ο αλκοολισμός ένα μεγάλο πρόβλημα κατά τον 16ο αιώνα. <span style="background-color: #00ffff; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Το πρώτο δημοσίευμα εναντίον του αλκοολισμού ήταν το «Ελεγείες κατά της μέθης» του 1516. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Τον αιώνα του εκβιομηχανισμού, μαζί με τη μεταβολή των κοινωνικών δομών, παρατηρείται συγχρόνως σφοδρή αύξηση του αλκοολισμού, που χαρακτηρίστηκε ως το 1845 από τον Φρειδερίκο Engels και αργότερα από το Ροδόλφο Virkow σαν αλκοολισμός αθλιότητας( Εlendsalkoholismus) μεταξύ των Άγγλων και Γερμανών εργατών. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Κατά το τέλος του 19ου αιώνα έλαβε ο αλκοολισμός τέτοια εξάπλωση στην περιοχή της κεντρικής Ευρώπης, που δεν είχε παρατηρηθεί ξανά, τουλάχιστον σε τόση ένταση. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Σύμφωνα με μια στατιστική του 1926 που αφορά τη γερμανική αυτοκρατορία, παρατηρεί κανείς τα έτη 1911-13, 57.225 κλινικές εισόδους αλκοολικών. Το διάστημα 1917-19, κάτω από την επίδραση του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου οι κλινικές είσοδοι ήταν 8.370, ενώ το χρονικό διάστημα 1920-22 σημειώθηκαν 22.705 κλινικές είσοδοι. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος επέδρασε ώστε να μειωθεί αισθητά ο αριθμός των κλινικών εισόδων αλκοολικών, ενώ τα χρόνια μετά τον τερματισμό του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου σημειώνεται εκ νέου μια διαρκής αύξηση. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Η περιγραφή του αλκοολισμού ως ασθένειας διαμορφώθηκε αρχικά στην Αμερική από τον Βενιαμίν Rusch το 1784. Στην Ευρώπη το βήμα αυτό το έκανε ο Θωμάς Trotter το 1788, ο οποίος το έτος 1804 δημοσίευσε ένα βιβλίο για την Ιατρική, τη φιλοσοφική και χημική ιδιότητα της μέθης και τα αποτελέσματά της στον ανθρώπινο οργανισμό. Ο Trotter ήταν άλλωστε αυτός που κατέταξε το πάθος της μέθης στις ψυχασθένειες. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Στα μέσα του 19ου αιώνα αρχίζουν εντατικές προσπάθειες θεραπείας κατά του αλκοολισμού. Το 1851 άνοιξε στη Γερμανία το πρώτο θεραπευτικό άσυλο για αλκοολικούς. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Το 1940 παρατήρησε ο Meggendorfer ότι δυσμενείς εξωτερικοί παράγοντες, όπως η ευημερία και η οικονομική ευμάρεια επιδρούν θετικά στον αλκοολισμό. Αυτό είναι μια διαπίστωση που ισχύει μέχρι σήμερα.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Ο οίνος στον αρχαιό κόσμο

<span style="background-color: #00ff00; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Η λέξη "κρασί" αντικατέστησε τη λέξη "οίνος" στους βυζαντινούς χρόνους -η αντικατάσταση αυτή επιταχύνθηκε ίσως από το ότι ο "οίνος" (όπως και ο "άρτος") αποτελούσε πλέον όρο του χριστιανικού λειτουργικού-θρησκευτικού λεξιλογίου, μετατράπηκε δηλαδή σε "λέξη ταμπού". <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Η λέξη κατάγεται, με μεσολάβηση των τύπων κρασίν<κρασίον, από τη λέξη <span style="background-color: #00ff00; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">κράσις=ανάμειξη <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">, που με τη σειρά της είναι παράγωγο του ελληνικού θέματος κρα- (πρβλ. <span style="background-color: #00ff00; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">το ρήμα κεράννυμι=αναμειγνύω <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">και το ουσ. <span style="background-color: #00ff00; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">κρατήρ=σκεύος ανάμειξης <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">). Η ετυμολογία της λέξης αντανακλά τη συνήθεια των αρχαίων Ελλήνων να πίνουν το κρασί τους ανακατεμένο με νερό.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

<span style="background-color: #00ff00; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Οι Έλληνες αγάπησαν το Διόνυσο και το κρασί, εκτιμώντας το γεγονός ότι τους βοηθούσε ανάλογα με την περίσταση να ξεχνούν τα βάσανα της ζωής, να έρχονται σε έκσταση ή να δημιουργούν ευχάριστη ατμόσφαιρα και κέφι στην συντροφιά. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Το εκτιμούσαν λαός και άρχοντες, καθώς και οι φιλόσοφοι όλων -σχεδόν- των ρευμάτων, από τους Προσωκρατικούς και τους Ιδεαλιστές (Πλάτων, Σωκράτης κ.ο.κ.) μέχρι τους Επικούριους, ενώ και οι ποιητές δεν παρέλειψαν να το υμνήσουν. Πάντως δεν συνήθιζαν να μεθούν, ούτε είχαν εκτίμηση στους μεθύστακες. Το τελετουργικό του επίσημου συμποσίου, όπου ο "συμποσιάρχης", συχνά προϊστάμενος στρατιάς "κεραστών" και "οινοχόων", επέβλεπε τόσο το νέρωμα του κρασιού, όσο και την ποσότητα που θα έπινε ο κάθε συμπότης ανάλογα με την κατάστασή του, δηλώνει ότι η αποφυγή της μέθης και η διατήρηση πολιτισμένης ατμόσφαιρας ήταν σημαντική υπόθεση.

<span style="background-color: #00ff00; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Οι πρόγονοί μας έπιναν το κρασί τους με διάφορους τρόπους. Γενικός κανόνας ήταν η ανάμειξη του κρασιού με νερό, σε αναλογία συνήθως 1:3 (ένα μέρος οίνου προς τρία μέρη νερού), 1:2 ή 2:3 <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">, είχαν δε ειδικά σκεύη τόσο για την ανάμειξη (κρατήρες και κύαθους, δηλ. μακριές, βαθειές κουτάλες) όσο και για την ψύξη του πριν την κατανάλωση (ψυκτήρες), αν και το έπιναν συχνά και ζεστό -η ψύξη του κρασιού με πάγο από τα βουνά ήταν μεγάλη πολυτέλεια. Η πόση ανέρωτου κρασιού ("άκρατου οίνου") θεωρείτο βαρβαρότητα -αναφέρεται μάλιστα ότι κάποιος νομοθέτης την είχε απαγορεύσει επί ποινή θανάτου- και συνηθιζόταν μόνο από αρρώστους ή κατά τη διάρκεια ταξιδιών ως τονωτικό-δυναμωτικό, περιστάσεις στις οποίες (καθώς και στα γεύματα) ήταν επίσης διαδεδομένη η κατανάλωση κρασιού με μέλι. Συχνά αρωμάτιζαν το κρασί τους με διάφορα μυρωδικά. Η προσθήκη αψίνθου στο κρασί (δηλ. η παρασκευή βερμούτ) ήταν γνωστή μέθοδος (αποδίδεται μάλιστα στον Ιπποκράτη και το βερμούτ της εποχής ονομαζόταν και "Ιπποκράτειος Οίνος"), καθώς και η προσθήκη ρητίνης (δηλ. η παρασκευή ρετσίνας) που γινόταν -αν και μάλλον σπάνια- όχι μόνο χάριν της ιδιάζουσας γεύσεως, αλλά και της συντήρησης. Ενίοτε προσέθεταν και άλλα μπαχαρικά, όπως π.χ. θυμάρι, μέντα, γλυκάνισο, πιπέρι ή σμύρνα.

<span style="background-color: #00ff00; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Ο τρόπος παραγωγής του κρασιού δε διέφερε ουσιαστικά από αυτόν των ημερών μας. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Η αμπελουργία είχε φτάσει σε υψηλά επίπεδα τέχνης, κυκλοφορούσαν δε και ειδικά βιβλία επί του θέματος. Από αυτό του Θεόφραστου, που σώθηκε ως τις μέρες μας, λαμβάνουμε ενδιαφέρουσες πληροφορίες, λόγου χάριν ότι οι Ελληνες (αντίθετα από τους Ρωμαίους) συνήθως καλλιεργούσαν το αμπέλι απλωμένο στη γη, χωρίς υποστηρίγματα -τεχνική που ακόμη και σήμερα είναι σε χρήση σε κάποιες περιοχές (π.χ. στη Σαντορίνη). Οι Ελληνες γνώριζαν την παλαίωση του κρασιού και την άφηναν να γίνει σε θαμμένα πιθάρια, σφραγισμένα με γύψο και ρετσίνι -ίσως έτσι, κατά τύχη, ανακαλύφθηκε η επίδραση της προσθήκης ρετσινιού. Το κρασί εμφιαλωνόταν, ανάλογα με το πόσο μεγάλο ταξίδι είχε μπροστά του μέχρι την κατανάλωση, σε ασκούς ή σε σφραγισμένους πήλινους αμφορείς, αλειμμένους με πίσσα (ή ρετσίνι) για τέλεια στεγανοποίηση, στους οποίους συχνά αναγράφονταν με μπογιά ή με σφραγίδα τα πλήρη στοιχεία του περιεχομένου οίνου: περιοχή προέλευσης, έτος παραγωγής, οινοποιός και εμφιαλωτής.

<span style="background-color: #00ff00; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Το εμπόριο των ελληνικών κρασιών απλωνόταν σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, μέχρι και την ιβηρική χερσόνησο (οι Ιβηρες και οι κάτοικοι της νότιας Γαλατίας μάλλον τότε πρωτοήρθαν σε επαφή με το κρασί), και φυσικά στον Εύξεινο πόντο, ήταν δε μία από τις σημαντικότερες οικονομικές δραστηριότητες των προγόνων μας. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Σε πολλές πόλεις υπήρχαν ειδικοί νόμοι για να εξασφαλίζουν την ποιότητα του κρασιού, αλλά και "προστατευτικοί" ενάντια στον ξένο ανταγωνισμό και τις εισαγωγές - χαρακτηριστικό παράδειγμα η σχετική νομοθεσία της Θάσου, σύμφωνα με την οποία πλοία με ξένο κρασί που πλησίαζαν το νησί δημεύονταν! Από διάφορες πηγές μας έχουν διασωθεί τα ονόματα των οινοπαραγωγικών περιοχών και των κρασιών που έβγαζαν. Αρχικά, τα πιο ξακουστά κρασιά -διεθνώς!- ήταν αυτά του βορείου Αιγαίου: της Λήμνου, της Θάσου, της Λέσβου, της Χίου, της Ικαρίας, της Σάμου. Αργότερα, μετά την κλασσική εποχή, απέκτησαν μεγάλη φήμη και τα κρασιά της Ρόδου, της Κω και των λοιπών Δωδεκανήσων, της Θήρας, της Νάξου, της Κρήτης και της Κύπρου. Στην ελληνιστική εποχή μπήκε σε νέα βάση η οινοπαραγωγή της Αιγύπτου, με κύριο προϊόν τον Μαρεωτικό.

<span style="background-color: #00ff00; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Οι Ρωμαίοι γνώρισαν το κρασί από τους Έλληνες αποίκους <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> και τους γηγενείς Ετρούσκους (οι οποίοι το είχαν διδαχθεί έναν-δύο αιώνες νωρίτερα από τους Φοίνικες ή τους Ελληνες). Η ανάλυση του αρχέγονου πυρήνα της ρωμαϊκής μυθολογίας φανερώνει ότι οι Ρωμαίοι δεν είχαν επαφή με τη διονυσιακή λατρεία και το κρασί πριν τον 8ο π.Χ. αιώνα. Αγάπησαν ωστόσο το κρασί και επιδόθηκαν στην αμπελοκαλλιέργεια. Ξακουστά κρασιά τους ήταν ο Φαλέρνιος του Μόντε Κασσίνο και τα κρασιά των νοτίων Αλπεων. Οι Ρωμαίοι προσπάθησαν να εγκαταστήσουν αμπελοκαλλιέργειες στις κατακτήσεις τους (ακόμη και στη Βρετανία!), εισήγαγαν όμως -οι ευπορότεροι εξ αυτών- και ελληνικά κρασιά (όπως άλλωστε σχεδόν κάθε τι το ελληνικό). Τελικά διέπρεψαν στην παραγωγή (βελτίωσαν τις τεχνικές καλλιέργειας και οινοποιίας) και -ιδίως- στο εμπόριο, εκτοπίζοντας σταδιακά από την αγορά την παρακμάζουσα Ελλάδα και κυριαρχώντας στην αγορά μέχρι και το τέλος της αρχαιότητος.

<span style="background-color: #00ff00; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Στους χρόνους μετά την κατάρρευση της Ρώμης, με τις μεταναστεύσεις των λαών και τις καθόδους διαφόρων νομαδικών φύλων στην Ευρώπη και τη Μεσόγειο, η αμπελουργία βρέθηκε σε μια περίοδο οπισθοδρόμησης. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Ειδικά στη Δύση, με την αποδιάρθρωση του εμπορίου και της γεωργίας, μειώθηκαν τόσο οι καλλιεργούμενες εκτάσεις, όσο και η ποιότητα των κρασιών. Σε κάποιες περιοχές η αμπελουργία εγκαταλείφθηκε για αιώνες. Οι κληρικοί και μοναχοί, που χρειάζονταν το κρασί (και) για λειτουργικούς σκοπούς, ήταν σε πολλές περιπτώσεις αυτοί που συνετέλεσαν στη διατήρηση της οινοποιητικής παράδοσης των τέως Ρωμαϊκών κτήσεων, όπως η Γαλλία, η Ισπανία και η περιοχή του Ρήνου στη Γερμανία. Ακόμη και σήμερα μερικοί ξακουστοί γαλλικοί αμπελώνες ανήκουν σε μοναστήρια. (για το ρόλο των μοναχών στην ανάπτυξη της ζυθοποιίας *βλ. σχετικό άρθρο). Από τα χρόνια του Καρλομάγνου, κατά το ξεκίνημα του "κυρίως Μεσαίωνα" (δηλαδή της φεουδαρχικής εποχής), η τέχνη του κρασιού άρχισε σιγά-σιγά να παίρνει ξανά τα πάνω της. Ο ίδιος ο Καρλομάγνος όρισε την αμπελοφύτευση περιοχών της Γερμανίας και της Ελβετίας.

<span style="background-color: #00ff00; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Στο Βυζάντιο <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">, παρά τις όποιες ιστορικές αναταραχές και παρ' ότι η εγκατάλειψη ή απαγόρευση της διονυσιακής λατρείας ήταν ένα όχι ασήμαντο πλήγμα, <span style="background-color: #00ff00; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">τα πράγματα δεν ήταν τόσο τραγικά <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">. Και εδώ οι μοναχοί διαδραμάτισαν σπουδαίο ρόλο, συν τοις άλλοις και για το λόγο ότι όλο και μεγαλύτερες καλλιεργήσιμες εκτάσεις περιέρχονταν στη μοναστηριακή και εκκλησιαστική περιουσία. Οι μοναχοί είχαν έτσι την άνεση να κατασκευάζουν μεγάλα, σύγχρονα για την εποχή οινοποιεία, να βελτιώνουν τις τεχνικές παραγωγής και την ποιότητα του κρασιού. Μεταξύ των πραγμάτων που άλλαξαν είναι και η συνήθεια της ανάμειξης του οίνου με νερό, που εγκαταλείφθηκε οριστικά. <span style="background-color: #00ff00; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Κρασί παραγόταν σε όλη τη βυζαντινή επικράτεια, αλλά τα πιο ξακουστά κρασιά παρέμεναν αυτά των περιοχών που είχαν και στην αρχαία Ελλάδα αντίστοιχη φήμη. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Νέο "αστέρι" της ελληνικής οινοποιίας αναδείχθηκε από εκείνα τα χρόνια και μέχρι τον 19ο αιώνα, με μεγάλη ζήτηση και στην Ευρώπη, ο "Μαλβαζίας" -το όνομά του το οφείλει μάλλον στη Μονεμβασιά, παραγόταν όμως κυρίως στην Κρήτη. Η περίοδος της τουρκοκρατίας, παρά τις δυσκολίες της -κυρίως την υψηλή φορολογία- δεν περιόρισε σημαντικά την ελληνική αμπελουργία. Και εδώ σχετικά ευνοημένα βρέθηκαν τα μοναστηρικά κτήματα, αλλά και οι νησιωτικές περιοχές, όπου η περίοδος της τουρκικής κυριαρχίας σε πολλές περιπτώσεις ήταν συντομότερη και η επιβολή φόρων κάπως πιο χαλαρή.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Την ίδια περίοδο στη Δύση, η τέχνη του κρασιού γνώρισε τη μεγάλη ανάπτυξη που οδήγησε στη σημερινή της ακμή. Από το 13ο αιώνα οι Αραβες(!) προώθησαν την αμπελουργία στην κατεκτημένη Ιβηρική χερσόνησο, έτσι το 16ο αιώνα έχει πλέον εξαπλωθεί σχεδόν παντού στην Ισπανία αλλά και τη Γαλλία, στην οποία η σημαντικότατη ανάπτυξη οδήγησε (το 1730) ακόμα και σε νόμους για τον περιορισμό της καλλιέργειας! Η εποχή αυτή έφερε αρκετές τεχνικές καινοτομίες, όπως τη χρήση της γυάλινης φιάλης και του φελλού (καθιερώθηκε μέσα στον 17ο αιώνα) και την παρασκευή σαμπάνιας, που αποδίδεται στον Γάλλο βενεδικτίνο μοναχό Περινιόν. Με την εξερεύνηση των θαλασσίων οδών από τους μεγάλους Ισπανούς και Πορτογάλους εξερευνητές, άνοιξαν νέοι ορίζοντες: Το εμπόριο συνέβαλε, όπως και παλαιότερα, στην ανάπτυξη της οινοποιίας (γεννήθηκαν νέοι τύποι, λ.χ. τα ενισχυμένα με μπράντι ή άλλο απόσταγμα Πόρτο, Σέρρυ, Μαδέρα), ενώ επιχειρήθηκε η αμπελοκαλλιέργεια στη Νότιο Αφρική, την Αυστραλία και το Νέο Κόσμο.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Το τελευταίο αυτό εγχείρημα είχε απρόβλεπτες συνέπειες, οφειλόμενες κυρίως σε ένα μικρό και άγνωστο μέχρι τότε έντομο, τη φυλλοξήρα, στον αμερικανικό περονόσπορο καθώς και στον επίσης αμερικανικής προέλευσης μύκητα ωίδιο: Η ευρωπαϊκή άμπελος (Vitis vinifera) δε μπορούσε να επιβιώσει στη νέα ήπειρο, ιδίως στο βόρειο τμήμα της. Αυτό ανάγκασε τους αποίκους να χρησιμοποιήσουν ενδημικά, ανθεκτικά αμερικανικά είδη (άγρια μέχρι τότε, καθώς οι ινδιάνοι ουδέποτε επιδόθηκαν στην αμπελουργία), όπως τα Vitis rotundifolia, V. labrusca, V. riparia κ.α., συνήθως μετά από υβριδισμό με ευρωπαϊκές ποικιλίες V. vinifera. Οταν, από το 18ο αιώνα και έπειτα, μεταφέρθηκαν τέτοιες υβριδικές ποικιλίες στην Ευρώπη, το ωίδιο και ο περονόσπορος προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές στους Γαλλικούς αμπελώνες (μέσα 19ου αιώνα). Η εισαγωγή καθαρών αμερικανικών ποικιλιών για να αντιμετωπιστεί το κακό, συνοδεύτηκε από την εισαγωγή της φυλλοξήρας, που πλέον σχεδόν εξολόθρευσε τα γαλλικά αμπέλια -και όχι μόνο: στο πρώτο μισό του 20ού αιώνος έπληξε πολύ σοβαρά τη Βόρειο Ελλάδα. Τα προβλήματα αυτά λύθηκαν με τη μελέτη και καλλιέργεια "διηπειρωτικών" υβριδίων, ανθεκτικών μεν, αλλά με μορφολογία και καρπό όμοιο με των πατροπαράδοτων ευρωπαϊκών ποικιλιών.

<span style="background-color: #00ff00; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Τέλος, αναφερόμενοι στα νεότερα ελληνικά πράγματα, να πούμε ότι η ελληνική αμπελουργία υπέστη σχεδόν ολοκληρωτική καταστροφή κατά την επανάσταση του 1821, αλλά κατόπιν γρήγορα οι καλλιεργούμενες εκτάσεις αποκαταστάθηκαν και μάλιστα αυξήθηκαν. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;"> Μεγάλο μέρος αυτών όμως, κυρίως στην Πελοπόννησο, φυτεύτηκε πλέον όχι με άμπελο για οινοποιία, αλλά με σταφιδάμπελο: η κορινθιακή σταφίδα ήταν το κύριο εξαγωγικό προϊόν και στύλος της εθνικής οικονομίας του νεοσύστατου κράτους, με ανοδικές τάσεις μέχρι και το τέλος του 19ου αιώνος. Ας σημειωθεί ότι η σταφίδα αυτή συνήθως προοριζόταν για παραγωγή ξηροσταφιδίτη οίνου στο εξωτερικό -κυρίως στη Γαλλία, που εκείνα τα χρόνια, όπως είδαμε, έχανε τα αμπέλια της από τη φυλλοξήρα. Σε αυτές και τις επόμενες δεκαετίες η αμπελουργία συνολικά αναπτύχθηκε και οι αντίστοιχες εκτάσεις στην ελληνική επικράτεια αυξήθηκαν, ειδικά με τις προσαρτήσεις της Θεσσαλίας, της Μακεδονίας και της Κρήτης. Eως τα μέσα όμως του 20ού αιώνα είχε επέλθει ξανά σημαντική πτώση, οφειλόμενη στην επιδημία φυλλοξήρας που έπληξε τη Μακεδονία, αλλά και στις πολυτάραχες ιστορικές συγκυρίες. Σημαντικό πάντως για την ελληνική οινοποιία από την επάνασταση και ένθεν είναι ότι στην περίοδο αυτή μπήκαν οι βάσεις της ελληνικής οινολογίας και της -επιστημονικού πλέον επιπέδου- παραγωγής κρασιού ελεγχόμενης και υψηλής ποιότητας, που ξέφυγε από τα δεδομένα του πατροπαράδοτου σπιτικού κρασιού και του -συχνά άθλιου εκείνα τα χρόνια- κρασιού των καπηλειών.

<span style="background-color: #00ff00; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 170%;">Η διαδικασία παρασκευής του κρασιού είναι, στη θεωρία, πολύ πιο απλή από τις διαδικασίες παρασκευής μπίρας ή διαφόρων αποσταγμάτων (ουίσκι, βότκα, τσίπουρο κτλ.), που περιλαμβάνουν πολλά διαφορετικά και περίπλοκα στάδια. Πίσω, όμως, από αυτή τη φαινομενική απλότητα των διαδικασιών κρύβονται χιλιάδες μικρές -αλλά καθόλου ασήμαντες- λεπτομέρειες και μυστικά, που τελικά κάνουν όλη τη διαφορά ανάμεσα στους ποικίλους τύπους κρασιού και δίνουν στην οινοποιία το status μιας αναγνωρισμένης -πολύ ευρύτερα από την ζυθοποιία ή την ποτοποιία- επιστήμης.